Vietnam's Media Overhaul: From News Outlets to Propaganda Machines?
Ho Chi Minh City, Vietnam, has officially launched a new integrated media entity, merging several prominent news outlets. This restructuring, however, raises concerns about increased government control and a potential shift towards a 'propaganda machine,' with traditional newspapers dissolving and a focus on digitalization and 'absolute loyalty to the Party.'
Nguồn hình ảnh, Getty Images Hôm nay, ngày 2/7, cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP HCM chính thức đi vào hoạt động, cùng với đó là sự giải thể của một loạt các tờ báo tên tuổi. Những tâm tư của nhà báo, những tiếc nhớ của công chúng lùi lại phía sau, nhường chỗ cho các diễn ngôn đanh thép của chính quyền về tương lai phát triển của báo chí thành phố. Đó là một tương lai mà, theo Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang, báo chí TP HCM sẽ phát triển "chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác thông tin, tuyên truyền". Cụ thể hơn, Phó Bí thư thường trực Lê Quốc Phong chỉ đạo Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP HCM "phải lấy chuyển đổi số làm nền tảng cốt lõi, tích hợp các công cụ, nền tảng công nghệ số hiện đại để phân phối thông tin chính thống một cách nhanh chóng theo thời gian thực". Nhưng một nền báo chí được coi là "lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là cầu nối gắn kết mật thiết giữa Đảng bộ, chính quyền với các tầng lớp nhân dân", như lời ông Phong, sẽ phát triển thế nào trong kỷ nguyên số? Sau giai đoạn phát triển mạnh thời thập niên 1990-2000, báo chí Việt Nam bước vào kỷ nguyên số. Khoảng nửa đầu thập niên 2000 trở đi, các tờ báo tại TP HCM, cũng như cả nước, khởi động lập website, ban đầu chỉ đơn thuần là xuất bản những bài viết đã đăng trên báo giấy để phục vụ công chúng rộng rãi hơn. Các tòa soạn lúc bấy giờ giằng co với nhau trước câu hỏi lớn: Đăng lên mạng rồi ai mua báo giấy nữa? End of Đọc nhiều nhất Nhưng câu hỏi mang tính kháng cự ấy rồi cũng đã bị cuốn đi trong cơn lốc số hóa mạnh mẽ có phạm vi toàn cầu. Câu hỏi ở giai đoạn tiếp theo nan giải hơn: Làm sao để kiếm tiền trong kỷ nguyên số, khi mà thời kỳ thu tiền bán báo giấy và bán quảng cáo báo giấy đang dần qua? Trước khi internet bùng nổ – và sau đó là mạng xã hội – những tờ báo lớn như Tuổi Trẻ và Thanh Niên chứng kiến lượng phát hành lên đến gần nửa triệu bản mỗi ngày. Phần quảng cáo luôn dày cộp, thường nhiều trang hơn cả phần nội dung. Tuy nhiên, khoảng từ năm 2010 trở đi, khi internet, mạng xã hội và báo điện tử phát triển, các tờ báo in truyền thống lâm vào thế khó khăn. Phát hành tụt xuống còn vài chục ngàn bản, quảng cáo trên báo in "mỏng lét". Các tờ báo in truyền thống gia nhập cuộc chơi trực tuyến chậm hơn và đối mặt với nhiều khó khăn hơn so với các tờ báo thuần điện tử, vốn ra đời trên cơ sở những công ty công nghệ viễn thông như Vietnamnet, VnExpress. Nguyên nhân cơ bản là giằng co nội bộ – sự kháng cự giữa "phe thủ cựu báo giấy" và "phe cấp tiến điện tử" ngay trong các tòa soạn – cũng như sự am hiểu về công nghệ internet, nguồn lực công nghệ có giới hạn của các tờ báo giấy truyền thống so với các báo thuần điện tử. Sự phát triển của internet cũng khiến quan hệ giữa các tờ báo với khách hàng quảng cáo truyền thống thay đổi. Trước đây, báo chí gần như là kênh truyền thông đại chúng duy nhất để các nhãn hàng tiếp cận khách hàng tiềm năng. Từ khi có internet và mạng xã hội, các công ty có thể đi thẳng tới khách hàng mà không cần thông qua báo chí. Họ có thể tự mở website, tự lập trang Facebook, có thể đặt quảng cáo với người nổi tiếng trên mạng xã hội mà không cần mua quảng cáo tại các tòa soạn báo. Một trong những lý do chính khiến các công ty vẫn còn đặt quảng cáo ở các tờ báo thực ra không phải là hiệu ứng lan tỏa do báo chí mang lại, mà là quyền lực của báo chí – mối quan hệ mà họ cần phải giữ. Mối quan hệ này tạo ra rủi ro lớn về đạo đức và pháp lý. Khi quan hệ lợi ích gắn chặt với nhau, báo chí đánh mất đi chức năng phản ánh tiêu cực, trong bối cảnh hoạt động bán quảng cáo ở các tòa soạn do các nhân sự phụ trách nội dung đảm nhiệm. Làm sao một tờ báo có thể chủ động phản ánh tiêu cực của chính công ty đang trả rất nhiều tiền quảng cáo cho mình? Làm sao một phóng viên có thể phanh phui tiêu cực một "mối quảng cáo" của mình? Giai đoạn này, công chúng Việt Nam có câu đùa: báo chí giờ bị hai tầng quản lý: nhà nước và doanh nghiệp. Một hướng đi mới là mở cổng thu tiền độc giả trực tuyến. Báo Tuổi Trẻ mở Tuổi Trẻ Sao, Người Lao Động cũng mở "cổng VIP" để thu tiền độc giả, nhưng không thu được kết quả khả quan. Lãnh đạo các cơ quan báo chí Việt Nam thường viện dẫn vi phạm bản quyền tràn lan – tình trạng ăn cắp bài báo rồi đăng tải lại nơi khác – là nguyên nhân khiến độc giả không cần vào website của báo để đọc bài. Quả thật, vi phạm bản quyền là một trong những nguyên nhân chính – và điều này cũng đúng tại các nước khác. Nhưng sâu xa hơn vẫn là chất lượng của món hàng mà các tờ báo làm ra để bán trên không gian mạng, nơi mà sự cạnh tranh luôn khốc liệt, có tính chất toàn cầu và không chỉ giữa các báo với nhau. Nằm dưới sự quản lý của Đảng Cộng sản Việt Nam, báo chí Việt Nam thường đưa tin "đồng phục" một cách nhất quán, đối với các vấn đề mà đông đảo công chúng quan tâm. Báo chí có thể bình luận điểm mạnh, điểm yếu, khả năng thắng thua của các ứng viên tổng thống Mỹ, nhưng không được phép bình luận về các phương án nhân sự của Trung ương Đảng. Người đọc muốn biết "ai lên, ai xuống" thì phải theo dõi tin đồn trên mạng – mà thực tế cho thấy phần lớn các tin "thông tấn xã vỉa hè" sau đó đều đúng. Báo chí còn không được gọi cuộc chiến ở Ukraine là chiến tranh – và rằng quân Nga đã tấn công nước láng giềng. Thay vào đó, họ gọi là "chiến dịch quân sự đặc biệt", theo đúng như diễn ngôn của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Nền báo chí đồng phục ấy khó sản xuất ra sản phẩm thực thụ để bán cho người đọc. "Làm sao mà lấy đồ cúng ra bán cho khách hàng được?" một chuyên gia truyền thông và là cựu nhà báo chia sẻ với BBC News Tiếng Việt, ý nói rằng báo toàn bài "cúng cụ", "trăm báo như một" thì không thể bán bài được. Báo chí phải luôn nằm dưới sự quản lý của Đảng. Điều này được thể hiện rõ ràng và nhất quán từ trước đến nay, qua phát biểu của lãnh đạo, trong các văn kiện của Đảng, trong quy định của chính quyền. Để đảm bảo điều đó, ở Việt Nam, báo chí tư nhân không được phép hoạt động, dù trên thực tế có một số trang mạng hoạt động như báo chí bằng cách "mượn danh" tờ báo khác. Vào ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam 21/6 vừa qua, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh rằng "người làm báo không bao giờ được quên những giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng, đó là lý tưởng, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng", và rằng "báo chí phải là lực lượng đi đầu trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch". Đây không phải là điều gì mới mẻ mà là quan điểm xuyên suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam. Các nhà lãnh đạo của Đảng biết rõ cho phép báo chí tự do, báo chí đối lập sẽ nguy hiểm như thế nào đối với vị thế lãnh đạo độc tôn của mình. Sau khi thống nhất đất nước, vì nhu cầu vỗ về Thành phần thứ ba, vì cần một kênh hữu hiệu để nói chuyện với trí thức và nhân dân miền Nam, Đảng đã cho phép hai tờ báo trước 1975 là Đứng Dậy (Tạp chí Đối Diện cũ) và Tin Sáng hoạt động. Nhưng sau một thời gian ngắn, các tờ báo này đã được tuyên bố "hoàn thành nhiệm vụ" và bị đóng cửa. Thực tế cho thấy, dù những ngườ
多角的分析
ホーチミン市のメディア再編は、デジタル化への移行に伴う収益モデルの変革という経済的課題に直面している。伝統的な紙媒体広告収入の減少と、オンラインでの読者課金モデルの不振は、メディア組織の持続可能性を脅かしている。政府がデジタル変革を指示する一方で、その収益化戦略は不明確であり、メディアの経済的自立と政府の統制という相反する要求の間で、組織は困難な舵取りを迫られると考えられる。これは、ベトナム経済全体のデジタル化推進政策とも連動しており、コンテンツ産業の新たな収益構造構築が急務となっている。
今回のメディア再編は、直接的な投資機会というよりは、ベトナムのメディア市場の構造変化を示唆する。投資家は、政府の統制が強化され、表現の自由が制限される環境下でのメディア投資には慎重になるだろう。しかし、デジタル変革への指示は、テクノロジーインフラやデジタルコンテンツ制作に関わる企業にとっては新たな機会を生む可能性がある。特に、政府が推進する「公式情報」の迅速な配信を支援するプラットフォームやサービスへの投資は、政治的リスクを回避しつつ、成長が見込める分野かもしれない。ただし、投資判断には、ベトナム共産党の意向を深く理解することが不可欠となる。
ホーチミン市でのメディア再編は、市民の知る権利と情報アクセスに大きな影響を与える。有力紙の解散は、市民の多様な情報源へのアクセスを狭める可能性がある。特に、政府の公式見解とは異なる視点や批判的な報道が減ることで、市民はより限定された情報しか得られなくなる。SNSなどの非公式な情報源への依存が高まる一方で、その情報の信憑性や偏りに対する懸念も増大する。また、ジャーナリスト自身の職業倫理と、党への忠誠との間で板挟みになる状況は、社会全体の言論空間の萎縮を招く恐れがある。
ホーチミン市民にとって、長年親しんできた新聞が姿を消すことは、情報源の喪失を意味する。特に、政府の公式発表とは異なる、より実情に即した報道を求めていた層にとっては、失望が大きいだろう。デジタル化の推進は、情報へのアクセスを広げる可能性もあるが、同時に「公式情報」への誘導が強まることで、情報選択の自由が狭まる懸念もある。SNSなどでの情報収集が増える一方で、その信憑性への不安も高まり、市民は情報リテラシーを一層問われることになる。かつて「国家と企業」の二重管理下にあった報道が、今度は「党」という単一の管理下で、より一層統制されたものになることへの懸念は大きい。
背景・歴史的文脈
ベトナムのメディアは、ベトナム共産党の指導下にあり、その役割は一貫して「党の代弁者」とされる。1975年のベトナム統一後、一時的に多様なメディアの存在が許容された時期もあったが、党は権力基盤の維持のため、メディアに対する統制を強めてきた。特に、インターネットとソーシャルメディアの普及は、政府にとって情報統制を難しくする一方で、それを逆手に取ってプロパガンダを拡散する手段としても活用されてきた。今回のホーチミン市での大規模なメディア再編は、こうした歴史的背景と、デジタル時代における情報統制の新たな形を模索する動きと見られる。
原文ソース
BBC Vietnamese