Saigon's Enduring Name: Half a Century On
Fifty years after the end of the Vietnam War, Saigon was renamed Ho Chi Minh City, yet the name 'Saigon' remains deeply ingrained in daily life, culture, and commerce. The vibrancy and diversity of the city, once hailed as the 'Pearl of the Far East,' continue to resonate beyond its official title.
Nguồn hình ảnh, Getty Images Nửa thế kỷ trước, Sài Gòn mất tên, nhường chỗ cho Thành phố Hồ Chí Minh sau một quyết định của "bên thắng cuộc". Qua bao vật đổi sao dời, tên gọi Sài Gòn vẫn có sức sống mãnh liệt đời sống. Trong một số phát biểu vào năm 2025, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nói rằng Sài Gòn trước năm 1975 như một "Hòn ngọc Viễn Đông", đồng thời nhận xét vào những năm 1960, Sài Gòn là điểm sáng và "Singapore cũng không bằng". Những phát biểu này thu hút sự chú ý không chỉ vì góc nhìn về lịch sử phát triển đô thị, mà còn bởi việc tên gọi "Sài Gòn" được nhắc đến một cách tự nhiên trong diễn ngôn chính thức của người đứng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam. Đã 50 năm kể từ khi Quốc hội Việt Nam quyết định đổi tên Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 1976, nhưng cái tên Sài Gòn vẫn hiện diện mạnh mẽ trong đời sống – trong trao đổi hằng ngày, trong văn chương, âm nhạc, thương hiệu và trong ký ức của nhiều thế hệ. "Đi vô Sài Gòn", "lên Sài Gòn", "mưa Sài Gòn", "người Sài Gòn", hay thậm chí câu rao bán hàng: "Bánh mì Sài Gòn, đặc ruột thơm bơ, bánh mì Sài Gòn, một ngàn một ổ..." không chỉ thân thuộc tại miền Nam mà còn lan ra tới tận miền Bắc. Đó vẫn là cách nói quen thuộc của hàng triệu người dân trong và ngoài thành phố, kể cả những người sinh ra nhiều năm sau khi Sài Gòn đã chính thức mang tên Thành phố Hồ Chí Minh. Hai tiếng ấy vẫn xuất hiện trên biển hiệu quán xá, trong tên doanh nghiệp, bài hát, tác phẩm văn chương và trong cách người dân gọi thành phố hằng ngày. Nhưng ngoài cái tên vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ, thành phố đã thay đổi ra sao sau nửa thế kỷ? End of Đọc nhiều nhất Điều khiến thành phố này nổi bật trong nửa đầu thế kỷ 20 là một đời sống đô thị sôi động, một nền giáo dục phát triển và bầu không khí cởi mở hiếm có trong khu vực. Trao đổi với BBC News Tiếng Việt, nhà thơ, dịch giả Hoàng Hưng, một người "Hà Nội phố" đã chuyển vào Sài Gòn sinh sống từ năm 1977, cho biết trước khi thành phố đổi tên, ông đã có dịp vào Sài Gòn thăm mẹ và họ hàng di cư từ năm 1954. "Còn nhớ khi từ trên xe đò đi từ Đà Nẵng vào bước chân xuống đường Trần Quang Khải, tôi đã choáng ngợp tưởng như mình ra nước ngoài! "Cảm nhận của tôi về Sài Gòn sau vài tháng sống ở đó thật rõ ràng: một thành phố đầy sức sống, với sự năng động của nền kinh tế thị trường, hàng hóa hết sức phong phú, đa dạng... "Chỉ một gói mì tôm lúc đó cũng bao nhiêu ý nghĩa," ông chia sẻ. Là trung tâm hành chính của Nam Kỳ thuộc Pháp, Sài Gòn đã sớm trở thành nơi hội tụ của nhiều nền văn hóa. Người Việt, người Hoa, người Pháp, người Ấn và nhiều cộng đồng khác cùng sinh sống, tạo nên một đô thị đa sắc màu với những khu phố, chợ, nhà hàng, quán cà phê và nhà hát hoạt động nhộn nhịp. Những tờ báo như Gia Định Báo – tờ báo quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam, Nông Cổ Mín Đàm, Lục Tỉnh Tân Văn, Đông Pháp Thời Báo, Thần Chung, hay sau này là Chính Luận, Sài Gòn Mới, Tự Do... trở thành diễn đàn của giới học giả, nhà văn, nhà báo và công chúng đô thị. Trên các sạp báo ở trung tâm Sài Gòn, người dân có thể dễ dàng tìm thấy cả báo tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp lẫn tiếng Hoa, thậm chí cả tạp chí Playboy, cho thấy mức độ đa dạng về ngôn ngữ, văn hóa và đời sống công cộng mà ít đô thị nào trong khu vực khi đó có được. Sài Gòn cũng là một trong những trung tâm giáo dục quan trọng nhất của Đông Dương. Nơi đây tập trung nhiều trường học danh tiếng như Petrus Ký, Gia Long, Marie Curie hay Viện Đại học Sài Gòn, đào tạo nhiều thế hệ trí thức, nhà văn, nhà báo, chính khách và doanh nhân. Sinh viên từ khắp miền Nam và cả Campuchia, Lào tìm đến Sài Gòn để học tập, góp phần biến thành phố thành trung tâm tri thức của khu vực. Cùng với sự phát triển của giáo dục là một đời sống văn hóa phong phú. Sài Gòn có các nhà hát, rạp chiếu bóng, phòng hòa nhạc, hiệu sách, thư viện và các tụ điểm giải trí hiện đại. Âm nhạc, điện ảnh, cải lương và sau này là tân nhạc đều phát triển mạnh, tạo nên một không gian văn hóa năng động mà nhiều đô thị trong khu vực khi đó chưa có được. Tinh thần cởi mở và khả năng tiếp nhận cái mới là một nét đặc trưng của Sài Gòn. Đây là nơi những xu hướng thời trang, âm nhạc, ẩm thực và lối sống mới thường xuất hiện đầu tiên trước khi lan ra các địa phương khác. Chính sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại đã tạo nên bản sắc riêng của thành phố. Nhà thơ Hoàng Hưng, tác giả của những tập thơ tạo tiếng vang như Ngựa biển, Người đi tìm mặt, Hành trình,... cho biết ông rất ấn tượng với một nền giáo dục tốt đẹp, học sinh lễ phép kỷ luật ở Sài Gòn khi đó. Bên cạnh đó, ông còn đề cập đến kho sách khổng lồ, đa dạng của một nền văn học, nghiên cứu và dịch thuật cởi mở, nhiều chiều, khai thác văn hóa dân tộc, đặc biệt là Phật giáo, và cập nhật kiến thức quốc tế; những tình khúc du dương, lãng mạn, đặc biệt là ca khúc Trịnh Công Sơn đầy ám ảnh da diết. "Gần đây, có nghe Tổng Bí thư Tô Lâm khen ngợi Sài Gòn những năm 1960 còn văn minh hiện đại hơn Singapore cùng thời gian, thì thấy cái tên Sài Gòn quả là gắn với một cuộc sống tốt đẹp đáng nhớ," nhà thơ Hoàng Hưng nói. Sau khi Sài Gòn sụp đổ năm 1975, chính quyền cộng sản đổi tên thành phố bằng tên lãnh tụ Hồ Chí Minh, thay nhiều tên đường cũ bằng tên các nhà cách mạng, đảng viên cộng sản. Vào ngày 2/7/1976, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa 6, Quốc hội đã thông qua nghị quyết chính thức đặt tên thành phố Sài Gòn - Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh. Trong phần mở đầu của nghị quyết, Quốc hội nêu rằng nhân dân Sài Gòn - Gia Định "luôn luôn tỏ lòng kính yêu vô hạn đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh và tha thiết với việc thành phố mang tên Người", đồng thời khẳng định thành phố "xứng đáng được vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại". Vào thời điểm đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Dũng đang học đại học ở Huế. "Những người đọc văn chương chữ nghĩa như chúng tôi thì chỉ thấy một điểm thôi: là lịch sử sang trang," ông nhớ lại. Theo nhà ngôn ngữ học này, việc đổi tên Sài Gòn không phải là sáng kiến của Quốc hội năm 1976, mà thật ra là một ý định đã được nung nấu từ lâu. Ông Dũng chỉ ra rằng trong bài thơ Ta đi tới ra đời vào năm 1954, nhà thơ Tố Hữu đã viết: Ai đi Nam bộ/ Tiền Giang, Hậu Giang/ Ai vô thành phố/ Hồ Chí Minh/ Rực rỡ tên vàng... "Người chiến thắng thì họ làm cái gì tùy họ, nếu có ý kiến gì chắc là rất dễ dàng bị gán mác phản động. Còn những người có suy nghĩ xa hơn thì chưa chắc họ đồng ý, nhưng tôi không tin có ai đủ can đảm mở miệng can ngăn. "Thành ra cái tên Thành phố Hồ Chí Minh được thông qua một cách nhẹ nhàng. Tâm lý xã hội người thì phấn khởi, người thì cay đắng, nhưng tất cả đều phải chấp nhận," ông nói với BBC. Vào giữa thập niên 1970, khu vực Sài Gòn - Gia Định có khoảng hơn ba triệu dân. Đây là trung tâm kinh tế, thương mại và hành chính lớn nhất miền Nam Việt Nam, với hệ thống cảng, ngân hàng, trường đại học và các khu dân cư được hình thành qua nhiều thời kỳ. Không gian đô thị khi ấy chủ yếu tập trung ở khu vực các quận (cũ) nội thành như Quận 1, Quận 3, Quận 5, Phú Nhuận và một phần Bình Thạnh. Xa hơn là những vùng
多角的分析
サイゴン改名から50年を経て、都市の経済的アイデンティティは複雑化している。かつてのサイゴンは、多様な文化が交錯する自由市場経済のハブであり、国際的な情報へのアクセスも容易だった。現在のホーチミン市は、ベトナム経済成長の牽引役として、製造業、サービス業、不動産開発が急速に進展している。しかし、かつてのような「開かれた」商業空間の記憶は、今日の規制や市場の動向との間で、市民の間に一種のノスタルジアを生んでいる可能性がある。特に、ブランド名や日常的な呼称に「サイゴン」が残ることは、経済活動の根底に、旧体制下の活気や多様性への潜在的な憧憬があることを示唆している。これは、ベトナムの一党体制下での経済成長が、過去の遺産や文化的なアイデンティティとどのように共存、あるいは対立しているかを示す事例と言える。
ホーチミン市への投資は、ベトナム経済のダイナミズムを反映し、依然として魅力的である。しかし、「サイゴン」という名称の根強い人気は、投資家にとって、単なる都市の公式名称以上の意味を持つ可能性がある。それは、都市の歴史的背景、文化的なブランド価値、そして人々の感情的な繋がりを示唆している。投資家は、この「サイゴン」というブランドが持つ潜在的なマーケティング価値や、消費者の心に響く要素を考慮に入れる必要がある。例えば、不動産開発や観光関連事業において、「サイゴン」の名を冠したプロジェクトが、より高い関心を集める可能性がある。一方で、ベトナムの一党体制下での政策変更リスクや、経済成長の持続性といったマクロ経済的要因も、投資判断においては依然として重要である。
「サイゴン」という名称が半世紀経っても人々の間で生き続けている現象は、ベトナム社会におけるアイデンティティの複雑さを示している。公式にはホーチミン市として再編成された都市だが、多くの市民、特に南部出身者や、かつてのサイゴンを知る世代にとって、「サイゴン」は単なる地名以上の、特定のライフスタイル、文化、そして歴史的な記憶と結びついている。この現象は、ベトナムの一党体制が、歴史や文化に対する人々の感情的な繋がりを完全にコントロールできない側面があることを示唆している。また、世代を超えて「サイゴン」という呼称が受け継がれていることは、都市の過去と現在、そして未来を結びつける文化的な架け橋となっていると言える。これは、地方の伝統文化や、急速な都市化の中で失われつつあるものへの郷愁とも関連している可能性がある。
「サイゴン」という名前が、公式名称であるホーチミン市よりも日常的に使われ続けていることは、市民の生活実感と公式な歴史認識との間に乖離があることを示唆している。特に、かつてのサイゴンを知る世代や、南部出身者にとっては、「サイゴン」は単なる都市名ではなく、活気、多様性、そしてある種の自由さを象徴する言葉であり続けている。一方、若い世代にとっては、それが歴史的な名前であるか、現在の都市名であるかは、それほど大きな問題ではないかもしれない。しかし、SNSやメディアを通じて「サイゴン」という言葉に触れる機会が多いことから、その響きやイメージに親しみを感じている可能性もある。この現象は、ベトナム社会における、過去の記憶、文化的なアイデンティティ、そして現在の政治体制との関係性が、市民一人ひとりの生活の中でどのように受け止められているかを反映している。
背景・歴史的文脈
ベトナム戦争終結（1975年）後、南ベトナムの首都であったサイゴンは、北ベトナムの勝利により、共産党政権下で再編成された。1976年、ベトナム国会はサイゴン・ザーディン市を「ホーチミン市」と改名する決議を採択した。これは、ベトナム建国の父であるホー・チ・ミンの名を冠することで、国家の統一と新たな時代の始まりを象徴する政治的意図があった。しかし、サイゴンは、フランス植民地時代から続く、地域における経済、文化、教育の中心地としての長い歴史と、独特の都市文化を持っていた。このため、公式名称の変更にもかかわらず、人々の日常生活や文化的な記憶の中で、「サイゴン」という名称が依然として根強く残る現象が見られる。
原文ソース
BBC Vietnamese