Vietnam at a Strategic Crossroads Amid US-China Rivalry in Fall 2026

Nguồn hình ảnh, Getty Images Tháng 9/2026, tâm điểm Washington không nằm ở Hội trường Đại hội đồng Liên Hợp Quốc. Nó nằm ở Tòa Bạch Ốc, ngày 24/9, khi Tổng thống Donald Trump dự kiến đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong một cuộc gặp được ưu tiên đặc biệt. AI, công nghệ, đầu tư và chuỗi cung ứng đang ngày càng trở thành những nội dung trung tâm của cạnh tranh Mỹ–Trung. Hai bên thậm chí đang chuẩn bị đối thoại riêng về an toàn AI trước cuộc gặp của hai nhà lãnh đạo. Điều đó tạo ra một thực tế không dễ chịu với các quốc gia tầm trung như Việt Nam: khi hai cường quốc bước vào phòng thương lượng, không gian dành cho những nước đứng giữa thường nhỏ lại. Chuyến công du dự kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm qua Nga, Pháp, Mỹ và Canada vì thế diễn ra trong một thời điểm đặc biệt nhạy cảm. Theo Reuters, chuyến Nga và Pháp từ ngày 7 đến 12/9 đã được xác định, trong khi chuyến Mỹ và Canada vẫn đang được chuẩn bị. Ông Tô Lâm dự kiến phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc rồi tiếp tục tới Canada. End of Đọc nhiều nhất Việt Nam không đến Hoa Kỳ trong một khoảng trống chiến lược. Hà Nội có thể phải hoạt động trong cái bóng của cuộc gặp Trump–Tập. Câu hỏi vì thế không chỉ là mức độ tiếp đón dành cho lãnh đạo Việt Nam. Câu hỏi thực sự là Việt Nam có thể đạt được gì trong một Washington mà chương trình nghị sự đang bị chi phối bởi cuộc mặc cả giữa hai siêu cường? Sự bất đối xứng lớn nhất nằm ở thương mại. Theo Cục Thống kê Việt Nam, trong tám tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 770 tỷ USD. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất, với khoảng 122 tỷ USD, tạo thặng dư 106,6 tỷ USD cho Việt Nam. Trong khi đó, Trung Quốc là nguồn nhập khẩu lớn nhất, với 161,9 tỷ USD, khiến Việt Nam chịu thâm hụt 107,7 tỷ USD. Đây gần như là một bức tranh địa kinh tế hoàn chỉnh: Việt Nam trong tám tháng đầu năm 2026 thặng dư 106,6 tỷ USD với Mỹ, nhưng thâm hụt 107,7 tỷ USD với Trung Quốc. Một nửa bài toán tăng trưởng nằm ở Washington; nửa còn lại nằm ở Bắc Kinh. Với chính quyền Trump, những con số này không chỉ là dữ liệu thương mại mà còn đặt ra câu hỏi về mức độ cân bằng trong quan hệ kinh tế. Việt Nam cần thị trường Mỹ để duy trì xuất khẩu, việc làm và dòng vốn. Washington lại có nhiều công cụ gây sức ép, từ thuế quan, quy tắc xuất xứ và chống trung chuyển đến yêu cầu mở cửa thị trường. Hà Nội có thể đáp lại bằng những cam kết mua thêm hàng hóa và năng lượng Mỹ, mở rộng tiếp cận thị trường và kiểm soát chặt hơn nguồn gốc hàng hóa. Nhưng đó vẫn là một cuộc trao đổi. Việt Nam dùng quy mô thị trường, vị trí trong chuỗi cung ứng và vai trò trong chiến lược Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương để mua thêm không gian chính sách từ Washington. Câu hỏi là: Washington sẵn sàng đổi lại bao nhiêu không gian cho những cam kết ấy? Vấn đề là Việt Nam không thể đơn giản tách khỏi Trung Quốc. Nền sản xuất xuất khẩu của Việt Nam phụ thuộc sâu vào nguyên liệu, linh kiện và máy móc từ Trung Quốc. Một phần đáng kể hàng hóa xuất sang Mỹ được sản xuất trong một mạng lưới mà Trung Quốc vẫn giữ vị trí trung tâm. Washington muốn Việt Nam trở thành một mắt xích đáng tin cậy hơn trong chuỗi cung ứng ngoài Trung Quốc. Bắc Kinh lại có lợi ích duy trì vai trò trung tâm của mình. Hà Nội phải sống với cả hai thực tế. Đây cũng là lúc giới hạn của "ngoại giao cây tre" trở nên rõ hơn. Chiến lược không chọn bên giúp Việt Nam tránh đối đầu trực tiếp với bất kỳ cường quốc nào; nhưng ngoại giao chỉ có thể tạo ra không gian nếu phía sau nó là năng lực quốc gia. Mùa thu 2026 cho thấy cuộc cạnh tranh Mỹ–Trung cũng đang chuyển sang những lĩnh vực mới. AI, bán dẫn, dữ liệu và công nghệ cao ngày càng trở thành những vấn đề chiến lược. Đối với Việt Nam, thách thức không chỉ là đứng ở đâu giữa Mỹ và Trung Quốc. Thách thức lớn hơn là Việt Nam đang đứng ở đâu trong chính chuỗi giá trị mà hai cường quốc đang cạnh tranh. Nếu phần lớn năng lực vẫn nằm ở lắp ráp, gia công và thu hút FDI, thì không gian tự chủ sẽ rất hạn chế. Trong mùa thu 2026, Việt Nam đứng trước một nghịch lý. Càng thành công trong việc trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu, Việt Nam càng quan trọng với Mỹ. Nhưng càng quan trọng với Mỹ, Hà Nội càng phải đối diện với yêu cầu về xuất xứ, thương mại cân bằng và chống trung chuyển hàng hóa Trung Quốc. Ngược lại, càng hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng Trung Quốc, Việt Nam càng khó đáp ứng đầy đủ kỳ vọng của Washington. Đó là một thế cờ hẹp. Nhưng thế cờ hẹp không có nghĩa là không có lựa chọn. Việt Nam có thể tiếp tục dùng ngoại giao để mua thời gian. Nhưng nếu chỉ mua thời gian mà không dùng nó để nâng cao năng lực nội tại, sự linh hoạt chiến lược cuối cùng sẽ trở thành sự trì hoãn. Việt Nam cần nâng tỷ lệ giá trị nội địa trong xuất khẩu, đa dạng hóa nguồn cung, phát triển công nghệ, mở rộng thị trường và cải thiện môi trường pháp lý để thu hút dòng vốn chất lượng cao. Và trên hết, Việt Nam cần xây dựng một nền tảng thể chế đủ mạnh để những lựa chọn kinh tế và đối ngoại không chỉ phụ thuộc vào quyết định của một nhóm nhỏ ở trung ương. Việt Nam không thể ngăn Washington và Bắc Kinh mặc cả với nhau. Nhưng Hà Nội có thể quyết định mình sẽ bước ra khỏi cuộc mặc cả ấy với tư cách nào: một quốc gia có đòn bẩy, hay một quốc gia chỉ còn biết thích nghi với những gì hai cường quốc đã quyết định. Việt Nam không thể chọn Mỹ thay cho Trung Quốc, cũng không thể chọn Trung Quốc thay cho Mỹ. Nhưng Việt Nam có thể chọn con đường khác: xây dựng đủ năng lực kinh tế, công nghệ và thể chế để cả Washington lẫn Bắc Kinh đều cần Việt Nam, thay vì Việt Nam phải cần một trong hai đến mức không còn lựa chọn. Đó mới là tự chủ chiến lược. Và đó cũng là phép thử thật sự của "ngoại giao cây tre" trong mùa thu Bắc Mỹ 2026. © 2026 BBC. BBC không chịu trách nhiệm nội dung các trang ngoài. Tìm hiểu cách chúng tôi tiếp cận việc dẫn tới trang ngoài