Vietnam Hikes Social Media Fines, Raising Free Speech Concerns
Vietnam is set to significantly increase fines for sharing false or inaccurate information online with a new decree. Individuals could face up to VND 30 million and organizations up to VND 60 million, raising concerns among citizens about a chilling effect on expression. Authorities appear to be strengthening their grip on information control.
Nguồn hình ảnh, Công an Hà Nội/Ảnh chụp màn hình/BBC "Trong ví có sẵn 7,5 triệu chưa?" là một câu hỏi mỉa mai khá phổ biến trong thời gian qua trên mạng xã hội. Đó cũng là lời đe dọa mà các trang Facebook của công an đưa ra mỗi khi thấy người bình luận trái ý. Số tiền 7,5 triệu đồng là mức phạt thường được áp dụng đối với những người bị nhà chức trách cáo buộc đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật. Con số này sắp tăng lên nhiều lần khi Nghị định 174/2026 có hiệu lực từ ngày 1/7 sắp tới, thay cho Nghị định 15/2020. Khoản 1 Điều 95 của Nghị định 174 quy định mức phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân có thể bị phạt từ 20-30 triệu đồng. Khoản 2 nêu mức phạt từ 30-50 triệu đồng đối với một trong các hành vi như cung cấp, chia sẻ thông tin xuyên tạc lịch sử; cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang trong nhân dân. Khoản 3 Điều 4 của nghị định này quy định: "Mức phạt tiền quy định từ Chương II đến Chương VI tại Nghị định này được áp dụng đối với hành vi vi phạm hành chính của tổ chức, trừ quy định tại Điều 101 Nghị định này. Trường hợp cá nhân có hành vi vi phạm như của tổ chức thì mức phạt tiền bằng 1/2 mức phạt tiền đối với tổ chức." Điều 95 nói trên là nằm trong chương VI của Nghị định 174. End of Đọc nhiều nhất Dù cá nhân chịu mức phạt bằng một nửa tổ chức, nhưng số tiền phạt vẫn rất cao, nếu đặt bên cạnh thu nhập bình quân của người dân. Số liệu do Bộ Nội vụ công bố cho thấy lương tháng bình quân của người lao động tại Việt Nam vào đầu năm 2026 là 9 triệu đồng/người. Trên mạng ngày càng có nhiều người để lại bình luận kiểu: "Muốn nói lắm nhưng không có 7,5 triệu", "Đã có sẵn 7,5 củ [triệu đồng] chưa mà nói vậy?", "Tiếc 7,5 củ lắm, không dại đâu"… Những câu nói mỉa mai này cho thấy chính sách phạt ráo riết của chính quyền đã tạo ra một không khí "kìm nén", hay cơn ớn lạnh, trên không gian mạng. Ở phía bên kia, các trang Facebook chính thức của công an không ngừng đưa ra những lời dọa dẫm: "Bạn chuẩn bị 7,5 triệu đồng nhé!", "Bạn có sẵn 7,5 củ chưa?", cho thấy quyền uy đáng sợ của cơ quan công lực. Một trong số những trang Facebook nổi bật gần đây là trang Phòng, chống ma túy - Công an TP. Hồ Chí Minh. Trang này được nhiều tờ báo Việt Nam ca ngợi là một ví dụ điển hình cho thấy cách công an đang chủ động bước vào không gian mạng bằng ngôn ngữ của giới trẻ. Trong một bài viết của trang này vào ngày 1/5 khuyến khích người dân trình báo, tố giác việc sử dụng ma túy, một người vào bình luận: "Mình vẫn nêu cao tinh thần khi đi họp lớp mà", kèm với một tấm ảnh chụp tấm bảng đen với dòng chữ "không sử dụng ma túy trong lớp". Khi một người khác bình luận tiếp: "Ra ngoài thì được sử dụng," thì trang Phòng, chống ma túy - Công an TP. Hồ Chí Minh đáp lại: "bạn sẵn 7,5 củ chưa?". Một người khác bình luận: "Cán bộ giờ oai quá, hở tí là dọa phạt tiền". "Ai chơi dọa. Làm thật luôn nếu có," trang này đáp. Thực tế cho thấy tuyên bố "làm thật" của công an không phải là lời nói suông. Trong thời gian gần đây, Bộ Công an và các cơ quan chức năng Việt Nam đã đẩy mạnh việc xử phạt – bao gồm phạt hành chính và xử lý hình sự – đối với các hành vi phát ngôn trên mạng mà theo chính quyền là "sai sự thật", "xuyên tạc", "bôi nhọ", "làm ảnh hưởng uy tín của Đảng, Nhà nước". Không chỉ trừng phạt các phát ngôn phê phán chính quyền, cơ quan chức năng còn xử phạt đối với hành vi mang tính hài hước, chẳng hạn như phạt người dùng công nghệ AI tạo hình ảnh người cưỡi trăn khổng lồ bơi trên hồ Hoàn Kiếm, hình ảnh trời nắng nóng nóng khiến thóc nổ thành bỏng… Một người kể chuyện mình gặp ma ở Ninh Bình cũng bị phạt. Việc đọc và tương tác với các trang mà chính quyền cho là "phản động" cũng đi kèm rủi ro. Tại thành phố Huế, mới đây 45 người đã phải lên làm việc với công an thành phố vì "thường xuyên theo dõi, bình luận, chia sẻ, ấn like các thông tin sai sự thật, xuyên tạc từ các trang phản động". Từ ngày 10/5 đến 20/6, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Hà Tĩnh phối hợp với đơn vị nghiệp vụ và công an cấp xã đã "đồng loạt xác minh, mời làm việc, răn đe, giáo dục 135 người có hành vi vi phạm" khi tương tác với các trang của nhà báo Lê Trung Khoa, luật sư Nguyễn Văn Đài… Ông Khoa và ông Đài, đều đang sống tại Đức, là những người thường chỉ trích chính quyền và gần đây đã bị tòa án tại Việt Nam phạt tù. Việc xử phạt hành vi "đăng tải bình luận sai sự thật, xúc phạm uy tín" của cán bộ, cơ quan Đảng và chính quyền cũng tăng nhiều trong thời gian qua. Hôm 23/6, Công an xã Bình Điền (TP Huế) đã xử phạt hành chính 7,5 triệu đồng đối với một người đàn ông bị cáo buộc đăng tải bình luận sai sự thật, xúc phạm uy tín của đoàn kỵ binh Công an nhân dân trên mạng xã hội Facebook. Hầu hết các trường hợp, thông báo của công an không cho biết cụ thể nội dung vi phạm là gì. Do đó, thật khó để có thể xác định các nội dung được đăng tải chứa thông tin sai sự thật, hay chỉ là các trò vui hoặc các bình luận bày tỏ quan điểm. Trên thực tế, có những trường hợp bình luận phê phán những hành vi sai trái, tiêu cực của cán bộ, của chính quyền cũng có thể bị khép vào vi phạm "xúc phạm uy tín của tổ chức, cơ quan". Nguồn hình ảnh, Ảnh chụp màn hình Trên mạng xã hội, nhiều người cũng chỉ ra rằng có những hành vi tạo nội dung giả vô thưởng vô phạt để giải trí, hoặc các lời bình luận phê phán chính quyền, thì dễ bị phạt, trong khi các hành vi bịa đặt rõ ràng nhưng theo hướng ca ngợi chính quyền thì vẫn được phát tán thoải mái. Một đoạn video được chia sẻ khá nhiều trong thời gian gần đây là video khẳng định Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong một cuộc hội đàm với Thủ tướng Lê Minh Hưng, đã nói rằng "dù 100 năm nữa trôi qua, khi bản đồ thế giới có bị vẽ lại bằng máu và tro tàn, thì Việt Nam vẫn sẽ đứng vững như ngọn hải đăng kiêu hãnh giữa đại dương bờ cõi". Đây là một video cắt ghép và sai sự thật. Tuy nhiên, những lời lẽ tung hô Việt Nam, ca ngợi lãnh đạo như trong video sẽ giúp việc chia sẻ, tương tác với video này an toàn hơn so với những video cũng sai sự thật nhưng bất lợi cho Đảng và Nhà nước. Trên mạng xã hội có rất nhiều video, bài viết bịa đặt theo hướng vuốt ve cảm xúc tự hào về Đảng, về chính quyền, về lãnh đạo, về dân tộc. Những video thường được tạo theo mô típ một người nước ngoài nổi tiếng nào đó – ví dụ Tổng thống Mỹ Donald Trump – ca ngợi và khâm phục Việt Nam, kèm theo là giọng thuyết minh hùng hồn. Dạng nội dung này thu hút rất nhiều người xem và bình luận, đa phần là xuýt xoa tự hào, rưng rưng xúc động. Một điều dễ nhận thấy trong các quy định pháp luật, và thực tiễn áp dụng pháp luật, là cơ quan, cán bộ nhà nước thường được ưu tiên bảo vệ, trong khi người dân thường là đối tượng bị xử phạt. Các hành vi của chính quyền, dù cũng xúc phạm nhân phẩm công dân, thì lại được áp dụng rộng rãi. Hành vi thường gặp nhất là việc công an đăng hình những người bị khởi tố, đăng video họ thú tội lên mạng xã hội, kèm
多角的分析
新政令による罰金の大幅増額は、個人の経済活動、特にオンラインでの情報発信や意見交換に直接的な経済的リスクをもたらす。750万ドンから最大3000万ドン（個人）という罰金額は、平均月収を考慮すると非常に重く、経済的活動の萎縮につながりかねない。企業や組織に対しても同様に、情報管理のコスト増加や、不確かな情報発信によるリスク回避のための支出増を招く可能性がある。これは、デジタル経済の成長が著しいベトナムにおいて、イノベーションや起業活動の意欲を削ぐ要因となりうる。
投資家にとって、この政令はベトナムにおけるビジネス環境の不確実性を高める要因となる。特に、情報統制の強化は、市場の透明性や自由な情報流通を阻害する可能性があり、投資判断に影響を与える。外資系企業は、従業員へのコンプライアンス教育の強化や、情報発信に関する社内規定の見直しを迫られるだろう。また、政府の政策決定プロセスや情報公開のあり方に対する懸念から、長期的な投資リスクとして捉えられる可能性がある。
この政令は、ベトナム社会における表現の自由と情報へのアクセスに深刻な影響を与える。市民は、政府や公的機関への批判的な意見表明や、たとえユーモアであっても当局が「不適切」と判断する可能性のある投稿を控えるようになるだろう。これにより、オンライン空間における言論の多様性が失われ、市民の政治的・社会的な議論への参加意欲が低下する恐れがある。特に、フエ市で45人が聴取を受けた事例や、ハティン省で135人が指導を受けた事例は、当局が市民のオンライン活動を広範に監視し、介入していることを示唆しており、市民の不安を増大させる。SNS上での皮肉なコメントが広がる背景には、こうした「萎縮効果」への強い懸念がある。
市民の生活実感として、SNSでの発言が直接的な経済的負担につながるという現実が重くのしかかっている。かつては気軽に意見を共有できたプラットフォームが、今や「罰金」という形でリスクを伴う場所となりつつある。特に、地方や所得の低い層にとっては、罰金額は生活を維持する上で看過できないほどの負担となる。SNSの利用は、情報収集や友人との交流だけでなく、社会問題への関心を示す手段でもあるため、その利用が制限されることは、市民の社会参加の機会を奪うことにもつながる。当局が「国民の混乱を防ぐ」と主張する一方で、市民は「何が真実で何が虚偽か」を判断する自由さえも狭められていると感じている。
背景・歴史的文脈
ベトナムは一党体制の社会主義共和国であり、共産党が政治的権力を独占している。情報統制は、体制維持のための重要な手段の一つとされており、過去にもインターネットやソーシャルメディア上の言論に対する規制は存在した。特に、2018年のサイバーセキュリティ法や、それ以前の報道法などは、政府に批判的な言論を取り締まるための法的根拠を提供してきた。今回のNghị định 174は、これらの既存の枠組みをさらに強化し、罰則を具体的に、かつ大幅に引き上げることで、オンライン空間における当局の監視と介入能力を強化するものである。これは、中国のような情報統制モデルを参考にしている側面もあると考えられる。
原文ソース
BBC Vietnamese