Vietnam: Prominent Scholar's Arrest Sparks Debate, Signaling New Era of Speech Control?
The arrest of prominent mathematician Nguyen Thanh Nam in Vietnam over a book on Ho Chi Minh has sparked debate. Authorities cite historical distortion and insult to the late leader, raising concerns about freedom of expression in what some see as a new era of speech control.
Nguồn hình ảnh, Công an TP Hà Nội/Getty Images/BBC Ngay trong tối 7/7 khi có tin ông Nguyễn Thành Nam bị bắt, mạng xã hội ở Việt Nam đã dậy sóng với những ý kiến trái ngược nhau, từ hả hê, thương cảm, nhưng dường như không ai bất ngờ. Trong khi Công an Hà Nội đang mở rộng điều tra, rất nhiều ý kiến đồng loạt "tố" thêm một số nhân vật mà họ cho là góp phần cho ra mắt cuốn sách Chuyện với Thanh - Lời kể mới từ ánh sáng, do Nhà xuất bản Hội Nhà Văn phát hành. Những diễn biến này thể hiện điều gì? Facebooker Phan Trung Can, một trong những tiếng nói chỉ trích ông Nam mạnh mẽ nhất, sau khi nghe tin ông Nam bị bắt tạm giam đã có bài thơ trên tài khoản Facebook. Bài thơ có đoạn: "Căm hờn, tức giận Nam ơi; Vì sao với Bác, dùng lời thối tha?; Sao em 'Lật sử' nước nhà; Bây giờ Nam phải tay tra vô còng?" Bài viết này hiện có hơn 3.500 lượt tương tác với gần 800 lượt bình luận, phần lớn bày tỏ sự đồng tình. "Nhẹ lòng phấn khởi vô biên," một người bình luận. "Đáng đời ông lắm! Chết cũng không ai thương" là một lời bình khác. End of Đọc nhiều nhất Ông Can là một trong những gương mặt đáng chú ý trong nhóm thường lên tiếng chỉ trích gay gắt các trí thức mà theo họ là có biểu hiện "xét lại", "lật sử", "chống phá", tức là tấn công bất kỳ ai có quan điểm khác so với quan điểm chính thống của Đảng Cộng sản Việt Nam. Trong khi đó, Tifosi – trang Facebook tuyên truyền cho chính quyền Việt Nam – khẳng định "Nhân dân, đồng bào đã đợi tin này từ lâu rồi!" khi viết về việc ông Nam bị bắt giữ. Bài viết này nhận được hơn 11.000 lượt tương tác và gần 2.000 bình luận. Theo quan sát của BBC News Tiếng Việt, rất nhiều tài khoản khác trên mạng xã hội cũng chia sẻ tin tức ông Nam bị bắt giữ với sự đồng tình, thậm chí tỏ ý vui mừng, hả hê. Những động thái này diễn ra sau khi cuốn sách gây nhiều tranh luận trên mạng xã hội trong đó nhiều ý kiến chỉ trích ông Nguyễn Thành Nam "xuyên tạc lịch sử" và "xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trước đó, cuốn sách đã bị thu hồi và tiêu hủy. Nhà xuất bản Hội Nhà văn bị phạt 100 triệu đồng, bị đình chỉ hoạt động trong thời hạn 2 tháng để rà soát, chấn chỉnh toàn diện hoạt động chuyên môn. Trong khi đó, một số người cũng đăng các bài viết thể hiện sự tiếc nuối và thương cảm tác giả Nguyễn Thành Nam, cho rằng rằng tác giả không có động cơ chính trị. Trên trang Facebook cá nhân, nhà báo Hoàng Tư Giang cho biết ông "cảm nhận" Nguyễn Thành Nam dành "nhiều tình cảm và sự kính trọng đối với Bác Hồ" qua những chia sẻ của tác giả về quá trình thực hiện cuốn sách hồi tháng Ba. "Nhưng đồng thời, tôi cũng thấy rõ, cách thể hiện, cách diễn đạt và việc lựa chọn ngôn từ của anh quá khác lạ, đến mức, với kinh nghiệm nhiều năm làm báo, tôi nghĩ rất khó có thể được chấp nhận trong môi trường truyền thông chính thống ở Việt Nam," ông chia sẻ trong bài đăng hồm 8/7. Trước đó vào ngày 7/7, Kiến trúc sư Dương Quốc Chính viết trên Facebook rằng "rất tiếc, rất rất tiếc, vì đã can anh ấy không đủ mạnh mẽ về việc nên tự thu hồi cuốn sách về chỉnh sửa trước khi phát hành". Ông Chính cũng từng nhận định ông Nam là một người "cuồng" ông Hồ Chí Minh. Cuốn sách Chuyện với Thanh - Lời kể mới từ ánh sáng, theo lời ông Nam, một phần xuất phát từ cảm hứng trong quá trình giảng dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường VinUni. "Làm sao dạy môn Tư tưởng Hồ Chí Minh để sau khi học xong sinh viên yêu nước hơn và không bỏ học giữa chừng?", ông Nam trả lời phỏng vấn VTC News vào tháng 5/2026, gọi đó là một "bài toán khó". "Tôi tự tìm hiểu, nhờ cả bạn bè, rồi sau đó chúng tôi nhận ra: cứ để các bạn trẻ được tự do hỏi, tự do tranh luận. Đừng biến việc học thành giáo điều. Khi người trẻ được 'cởi trói' họ sẽ tự khám phá lịch sử bằng sự tò mò và hứng thú của chính mình," ông nói. Nguồn hình ảnh, Công an TP Hà Nội Với không ít người, việc chỉ bắt ông Nguyễn Thành Nam và ông Trần Việt Anh – người đồng sáng lập Spiderum, kênh chia sẻ các ý kiến của ông Nam - dường như là chưa đủ. Không ít ý kiến đã hướng sự chú ý đến một số tổ chức và cá nhân liên quan đến việc xuất bản cuốn sách trong đó đáng chú ý là Nhà xuất bản Hội Nhà văn cùng giám đốc tổ chức này là bà Nguyễn Thuý Hằng. Một nhân vật khác cũng hứng chịu nhiều chỉ trích là Chủ tịch Hội Nhà văn Nguyễn Quang Thiều, người đã xuất hiện cùng tác giả Nguyễn Thành Nam trong các buổi ra sách. Hàng loạt những người khác, từng tham gia buổi giới thiệu sách hay viết bài khen cũng nằm trong danh sách mà họ cho rằng cần điều tra. Thậm chí, một số người còn yêu cầu xem xét truy cứu trách nhiệm của Trường Đại học FPT, nơi ông Nam giữ chức vụ lãnh đạo. Đại học FPT, ngay sau khi có tin ông Nam bị khởi tố, đã ra thông báo họ không tham gia quá trình biên soạn, thẩm định nội dung, xuất bản, phát hành cuốn sách, và rằng ông đã từ chức phó Chủ tịch Hội đồng trường. "Các nội dung trong cuốn sách và phát biểu là quan điểm cá nhân của tác giả, không đại diện cho chủ trương, quan điểm của trường, trường phản đối quan điểm này. "Thời gian qua, Trường đã quán triệt, rà soát, gỡ bỏ nội dung chia sẻ của ông Nam về chủ đề Lãnh đạo kiểu cụ Hồ – bản lĩnh doanh nhân Việt trong một hội thảo cho một số doanh nhân. Hội đồng Trường đã họp rà soát, rút kinh nghiệm để tránh xảy ra sai phạm," thông báo của trường nêu. Tuy nhiên, VinUni, trường đại học thuộc Tập đoàn Vingroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng, nơi ông Nam từng dạy môn Lịch sử/Tư tưởng Hồ Chí Minh, đến nay vẫn im lặng. Trước đó, VinUni đã gỡ bỏ thông tin về tiến sĩ toán học Nguyễn Thành Nam là giảng viên môn Tư tưởng Hồ Chí Minh của trường này. Hàng loạt các cơ quan báo chí từng đăng bài giới thiệu về cuốn sách của ông Nam cũng bị cộng đồng mạng réo tên. Trong số này, Báo Nhân dân - cơ quan Trung ương của Đảng Cộng sản Việt Nam - đã đăng hai bài viết, và sau đó đã gỡ khỏi hệ thống. Trong một bài viết, báo này cho rằng có thể nói cuốn Chuyện của Thanh "vượt ra ngoài phạm vi một cuốn sách lịch sử. Nó gần hơn với một cẩm nang rèn luyện tư duy". Một số·tờ báo khác như VnExpress, Quân đội Nhân dân, Công an Nhân dân... cũng đã gỡ các bài đăng giới thiệu. Đáng chú ý, báo Công an Nhân dân đã đăng một số bài chỉ trích cuốn sách và tác giả Nguyễn Thành Nam gay gắt ngay trước thời điểm cơ quan điều tra thông báo khởi tố vụ án. Những nội dung liên quan đến Chủ tịch Hồ Chí Minh là vấn đề nhạy cảm tại Việt Nam, nơi các ấn phẩm công khai chủ yếu nhấn mạnh hình ảnh lãnh tụ hy sinh vì dân tộc, và các ý kiến phản biện hay trái chiều thường gặp phản ứng mạnh trong xã hội. Không những thế, xu hướng chỉ trích mới dường như đã lan đến cả những người được coi là "đỏ" và những nhân vật thân thiết của chế độ. Cuốn sách Chuyện với Thanh - Lời kể mới từ ánh sáng thời điểm ra mắt đã được ngợi ca là lối kể chuyện sử mới về lãnh tụ Hồ Chí Minh. Nhưng cuốn sách và tác giả đã nhanh chóng vấp phải nhiều "lời ong ve" khi bị đánh giá là có các chi tiết xuyên tạc lịch sử và xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngay cả Giáo sư Hoàng Chí Bảo – cựu ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương – cũng đang bị chỉ trích liên quan tới những phát ngôn liên quan t
多角的分析
グエン・タイン・ナム氏の逮捕は、直接的な経済的影響は限定的であると考えられる。しかし、ベトナムにおける言論の自由への懸念が高まることは、外国からの投資家心理に間接的な影響を与える可能性がある。特に、テック企業や教育機関といった、イノベーションや自由な発想が重視される分野への投資判断において、政治的リスクの評価がより慎重になることが予想される。過去の事例では、政治的な不安定さや情報統制の強化は、外国直接投資（FDI）の流入ペースを鈍化させる傾向が見られる。
今回の逮捕は、ベトナムへの投資を検討している投資家にとって、政治的リスクの再評価を促す要因となりうる。特に、言論の自由や知的財産権の保護といった側面を重視する投資家は、ベトナム市場における不確実性が増大したと捉える可能性がある。過去、ベトナムは経済成長と外国投資誘致に積極的であったが、政治体制下での言論統制の強化は、長期的な投資環境の安定性に対する懸念を生じさせる。これは、特にハイテク分野や教育分野への投資判断に影響を与える可能性がある。
グエン・タイン・ナム氏の逮捕は、ベトナム社会における言論の自由と歴史認識を巡る議論を再燃させている。逮捕を歓迎する声がある一方で、ナム氏の著作に共感を示す層も存在し、社会の分断が浮き彫りになっている。特に、若年層の間では、SNSを通じて多様な情報に触れる機会が増えており、歴史や政治に対する独自の解釈を持つ者も少なくない。彼らにとって、このような逮捕は、自由な発想や表現活動への抑圧として映る可能性がある。また、教育現場における自由な議論の余地が狭まることへの懸念も、保護者や学生の間で広がっている。
グエン・タイン・ナム氏の逮捕は、ベトナム国民の間に複雑な感情を抱かせている。長年、ホー・チ・ミン主席は国家の象徴として絶対的な敬意の対象とされてきたため、その人物像に言及する書籍が批判を浴び、著者逮捕に至ったことは、多くの国民にとって衝撃である。当局に忠実な層からは「当然の報い」との声も上がっているが、一方で、SNSなどを通じて多様な情報に触れる機会が増えた若者や、自由な発想を重んじる層からは、言論の自由への懸念や、歴史の解釈を巡る議論の重要性を訴える声も出ている。これは、国民の間で、歴史認識や表現の自由に対する考え方の違いが広がっていることを示唆している。
背景・歴史的文脈
ベトナムにおけるホー・チ・ミン主席は、国家の建国の父として、また共産党の最高指導者として、絶対的な崇拝の対象となっている。歴史の改変や主席への侮辱は、ベトナム共産党の正統性そのものへの挑戦と見なされ、極めて敏感な問題として扱われてきた。過去にも、ホー・チ・ミン主席に関する書籍や言論が批判され、関係者が処分を受ける事例は存在したが、今回のグエン・タイン・ナム氏の逮捕は、その対象が著名な学者であり、かつソーシャルメディア上で大きな議論を呼んだことから、より広範な影響を持つ可能性がある。これは、ベトナムの一党体制が、国内の思想統制を強化する傾向にあることを示唆している。
原文ソース
BBC Vietnamese