Ho Chi Minh City's Vibrant Press Landscape Shrinks Amid Media Reorganization
Eight major media outlets in Ho Chi Minh City ceased operations at the end of June, marking the end of a long-standing era of diverse and vibrant journalism. This move reflects a broader trend of media consolidation and control across Vietnam.
Nguồn hình ảnh, Getty Images Ngày cuối cùng của tháng Sáu, những bức ảnh của các phóng viên đăng trên mạng xã hội ghi lại một khung cảnh hiếm thấy tại tòa soạn báo Tuổi Trẻ. Nhiều phóng viên, biên tập viên, nhân viên và người nhà của họ đứng trước sạp báo được dựng tạm lên ngoài sảnh tòa soạn tại số 60A Hoàng Văn Thụ, TP HCM. Họ lặng lẽ chụp ảnh, ôm nhau, cầm trên tay số báo giấy cuối cùng của tờ báo đã đồng hành cùng bạn đọc từ năm 1975. Có người nói rằng tờ báo "tiến tới chuyển đổi số mạnh mẽ phụng sự bạn đọc", chỉ việc từ ngày 1/7, Tuổi Trẻ chỉ còn bản điện tử, nhưng cũng có người nói họ buồn vì chứng kiến "một phần lịch sử khép lại". Không chỉ Tuổi Trẻ, ngày 30/6 cũng là ngày buồn của nhiều cơ quan báo chí tại TP HCM, khi tám cơ quan báo chí của thành phố chính thức kết thúc hoạt động sau nhiều thập niên tồn tại. Theo quyết định được Thành ủy TP HCM công bố hôm 20/6, từ ngày 1/7, hệ thống báo chí thành phố được tổ chức lại thành Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình TP HCM. Trên cơ sở giải thể và sắp xếp 11 cơ quan báo chí, chỉ còn ba đơn vị tiếp tục hoạt động dưới mô hình mới gồm Báo Sài Gòn Giải Phóng, Báo điện tử Tuổi Trẻ và Đài Phát thanh - Truyền hình TP HCM. Tám cơ quan báo chí chính thức dừng hoạt động từ ngày 30/6 gồm Báo Người Lao Động, Báo Phụ nữ TP HCM, Báo Pháp Luật TP HCM, Tạp chí Giáo dục TP HCM, Tạp chí Du lịch TP HCM, Tạp chí Doanh Nhân Sài Gòn, Tạp chí Kinh tế Sài Gòn và Tạp chí Khoa học Phổ thông. End of Đọc nhiều nhất Sự thay đổi này diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm thành phố Sài Gòn - Gia Định đổi tên thành TP HCM. Trùng hợp thay, nó cũng đánh dấu sự kết thúc của một hệ sinh thái báo chí từng là niềm tự hào của đô thị lớn nhất cả nước. Trao đổi với BBC News Tiếng Việt, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Dũng cho rằng việc "cả một nền báo chí phải nói là lẫy lừng của Sài Gòn" bị dẹp bỏ sẽ có tác động sâu xa đến đời sống văn hóa của người dân thành phố. "Một nền báo chí sôi động như vậy mà dẹp, cho đến giờ này không hiểu lí do," nhà ngôn ngữ học này băn khoăn. Từ trước năm 1975, Sài Gòn đã là một trong những đô thị có đời sống báo chí phát triển hàng đầu trong khu vực. Những tờ báo như Gia Định Báo – tờ báo quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam, Nông Cổ Mín Đàm, Lục Tỉnh Tân Văn, Đông Pháp Thời Báo, Thần Chung, hay sau này là Chính Luận, Sài Gòn Mới, Tự Do... trở thành các kênh truyền tải tiếng nói của giới học giả, nhà văn, nhà báo và công chúng. Trên các sạp báo ở trung tâm Sài Gòn, người dân có thể dễ dàng tìm thấy cả báo tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp lẫn tiếng Hoa, thậm chí cả tạp chí Playboy, cho thấy mức độ đa dạng về ngôn ngữ, văn hóa và đời sống công cộng mà ít đô thị nào trong khu vực khi đó có được. Sau ngày Sài Gòn thất thủ 30/4/1975, có hai tờ báo thời Việt Nam Cộng hòa được phép hoạt động: nhật báo Tin Sáng của nhóm Ngô Công Đức, Dương Văn Ba, Lý Quí Chung và tờ Đứng Dậy, tên mới của Tạp chí Đối Diện trước 1975, do các linh mục Chân Tín và Nguyễn Ngọc Lan chủ trương. Đây là các trí thức, chính trị gia, chức sắc tôn giáo trước 1975 có lập trường chống chiến tranh, chống các chính sách của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, có người có cảm tình với Mặt trận Giải phóng, trong khi số khác giữ lập trường trung lập. Họ được gọi là Thành phần thứ ba và được kỳ vọng là cầu nối cho quá trình hòa giải, hòa hợp, tập hợp trí thức sau 1975. Việc chính quyền cho phép hai tờ báo của Thành phần thứ ba tái bản có mục đích rõ ràng: sử dụng những tờ báo, những ký giả quen thuộc của Sài Gòn để nói chuyện với dân Sài Gòn, với người miền Nam về chính sách của chính quyền cách mạng. Trong các thập niên sau khi Sài Gòn đổi tên, TP HCM được xem là thủ phủ báo chí của Việt Nam. Đây là nơi quy tụ hàng loạt tờ báo có ảnh hưởng lớn như Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Người Lao Động, Sài Gòn Giải Phóng, Pháp Luật TP HCM, Phụ Nữ TP HCM, Thời báo Kinh tế Sài Gòn, Doanh Nhân Sài Gòn, Giáo dục TP HCM, Khoa học Phổ thông, Khăn Quàng Đỏ, Thể thao TP HCM... Bên cạnh đó là Đài Truyền hình TP HCM (HTV), Đài Tiếng nói Nhân dân TP HCM (VOH) cùng hàng loạt tạp chí chuyên ngành, tạo nên một hệ sinh thái báo chí sôi động bậc nhất cả nước. Không chỉ đông về số lượng, báo chí TP HCM còn nổi tiếng với tính năng động, phản ánh nhanh hơi thở đời sống đô thị, kinh tế thị trường và các vấn đề xã hội. Nhiều tờ báo tiên phong trong điều tra, phản biện chính sách, mở các diễn đàn xã hội, phát triển báo điện tử từ rất sớm và trở thành nguồn thông tin có ảnh hưởng trên phạm vi toàn quốc. Báo chí TP HCM, dù vẫn nằm dưới sự quản lý chặt chẽ của Đảng Cộng sản và không được phép đụng chạm tới các lợi ích mang cốt lõi của Đảng, đã mang dáng dấp của một nền báo chí đa dạng, nhiều sắc màu, có chút gì đó gợi nhớ tới nền báo chí tự do trước 1975. Trong nhiều năm, những tuyến đường như Alexandre de Rhodes, Nguyễn Thị Minh Khai, Cách Mạng Tháng Tám hay khu vực trung tâm Quận 1 tập trung nhiều tòa soạn, được giới làm nghề ví như một "phố báo chí". Ngày 22/5/2020, UBND TPHCM đã có Quyết định số 1786/QĐ-UBND phê duyệt Đề án sắp xếp, phát triển và quản lý báo chí TPHCM đến năm 2025. Đề án của thành phố nằm trong dòng chảy chung của quá trình quy hoặc, sắp lại hoạt động báo chí cả nước, bắt đầu từ Đề án Quy hoạch phát triển quản lý báo chí toàn quốc đến 2025 do Bộ Thông tin và Truyền thông xây dựng, Bộ Chính trị thông qua vào ngày 12/3/2015. Đến ngày 3/4/2019, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã ký Quyết định 362 Phê duyệt Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc đến năm 2025. Dưới thời ông Tô Lâm làm lãnh đạo Đảng (và gần đây giữ thêm ghế chủ tịch nước), hoạt động sắp xếp, tinh gọn bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính đã được tiến hành ồ ạt. Việc sắp xếp lại báo chí cũng được thực hiện rốt ráo. Theo đó, nhiều cơ quan báo chí được chuyển đổi mô hình hoạt động, chuyển cơ quan chủ quản hoặc sáp nhập nhằm tinh gọn hệ thống. TP HCM giảm từ 27–28 cơ quan báo chí xuống còn 19 cơ quan báo chí, trong đó một số tờ báo lâu năm trở thành tạp chí hoặc ấn phẩm phụ của các cơ quan báo chí khác. Dù nhiều thương hiệu vẫn được giữ lại dưới hình thức mới, bức tranh báo chí TP HCM đã thay đổi đáng kể so với giai đoạn đỉnh cao khi hàng chục tờ báo cùng cạnh tranh, tạo nên một đời sống truyền thông sôi động và đa dạng hiếm có, đôi khi le lói hình ảnh của một nền kinh tế thị trường, tất nhiên là vẫn "định hướng xã hội chủ nghĩa" vì Đảng quản lý toàn diện hoạt động báo chí. Do đó, việc đóng cửa hàng loạt cơ quan báo chí để gom về một mối vẫn khiến nhiều người bị sốc. "Khi các báo ngoài Bắc bị dẹp bỏ thì có những tờ đáng được sống tại TP HCM cũng phải chết lây," một phóng viên tại TP HCM nói với BBC News Tiếng Việt trong điều kiện ẩn danh. Trong đợt sắp xếp báo chí cấp trung ương, Chính phủ đã chấm dứt hoạt động của các kênh Truyền hình Nhân dân, Quốc hội, Thông tấn, VOV và VTC, chuyển chức năng về VTV, đồng thời tái cơ cấu các cơ quan chủ quản theo hướng tinh gọn bộ máy. Cổng thông tin điện tử của Chính phủ cho biết sẽ tập trung xây dựng Thông tấn xã Việt Nam là cơ quan thông tấn quốc gia, Đài Tiếng nói Việt Nam
多角的分析
報道機関の再編は、メディア産業における事業モデルの転換を促す。紙媒体からデジタルへの移行は、広告収入モデルの変化、コンテンツ制作コストの最適化、そして新たな収益源の模索を必要とする。これは、メディア企業にとって、より効率的で収益性の高い運営体制への移行を迫るものであり、長期的にはメディア市場全体の構造変化につながる可能性がある。特に、デジタルプラットフォームへの依存度が高まる中で、プラットフォームとの関係性やデータ活用戦略が、今後の収益性に大きく影響すると考えられる。
今回の報道機関再編は、メディアセクターへの直接的な投資機会を限定する可能性がある。しかし、デジタルメディアやコンテンツ制作、テクノロジー関連分野への間接的な投資機会は増加する可能性がある。投資家は、政府のメディア統制強化という文脈を理解しつつ、デジタル化の進展や新たなプラットフォームの台頭といったトレンドを見極める必要がある。特に、コンテンツの質やターゲット層へのリーチ能力が高い企業は、将来的に有望な投資対象となり得るだろう。
報道機関の減少は、市民が多様な情報源にアクセスする機会を狭める可能性がある。特に、地域社会の声を反映したり、権力に対する批判的な視点を提供したりする媒体が姿を消すことは、公的な議論の幅を狭める懸念がある。また、ジャーナリストの雇用機会が減少することも、社会的な影響として考えられる。市民は、公式発表や限定的な情報源に頼らざるを得なくなり、情報へのアクセスにおける格差が生じる可能性も指摘される。
ホーチミン市市民、特に長年Tuổi Trẻ紙やその他の閉鎖された報道機関の読者であった人々は、情報へのアクセス方法の変化に直面している。長年親しんできた紙媒体のニュースがなくなることは、情報収集の習慣を変えることを意味する。また、多様な視点や意見に触れる機会が減ることで、社会的な議論の幅が狭まることを懸念する声も聞かれる。特に、政治や社会問題に関する報道の減少は、市民の関心事への情報提供に影響を与える可能性がある。
背景・歴史的文脈
ベトナムにおける報道機関の再編は、同国の一党体制と情報統制の歴史的文脈の中で理解する必要がある。1975年のベトナム統一以降、報道機関は党と国家の指導下に置かれてきた。サイゴン陥落後、一部の報道機関は存続を許されたものの、その活動は厳しく制限された。近年、ベトナム政府は「メディアの近代化と効率化」を名目に、報道機関の統廃合を推進してきた。これは、2015年に策定された「全国報道機関の発展・管理計画」に基づき、2019年の首相決定を経て、全国規模で進められている。特に、2020年以降、 tô Lâm氏が党の宣伝部門や国家主席を兼任する中で、この動きは加速した。今回のホーチミン市の報道機関再編は、この長期的な政策の一環であり、情報統制を強化し、党のイデオロギー伝達をより効率的に行うための措置と考えられる。
原文ソース
BBC Vietnamese